Verscholen aan de Dorpsstraat staat een klein wit kerkje met een geschiedenis die teruggaat tot de late middeleeuwen. Het Witte Kerkje van Neerbosch behoort tot de oudste nog bestaande kerkgebouwen van Nijmegen en is een tastbare herinnering aan het vroegere dorp Neerbosch. Wat tegenwoordig tussen de bebouwing van Nijmegen ligt, vormde ooit het hart van een klein dorp.

Het kerkje werd gebouwd aan het einde van de 14e eeuw of het begin van de 15e eeuw en was oorspronkelijk een rooms-katholieke kerk, gewijd aan Antonius Abt. Het is gebouwd als een gotische dorpskerk. Het interieur bezit onder meer kruisribgewelven die rusten op gebeeldhouwde kraagstenen.

De naastgelegen toren kwam later tot stand. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed beschrijft deze als een eenvoudig gotisch bouwwerk met een slanke naaldspits. In de klokkenstoel hangt een klok uit 1574, gegoten door A. Steylaert, met een diameter van 73,5 centimeter. Ook het mechanische torenuurwerk is nog aanwezig, hoewel het niet meer in gebruik is. Het jaartal 1574 dat soms als bouwjaar van het Witte Kerkje wordt genoemd, is dus het jaar waarin de klok werd gegoten en niet het bouwjaar van de kerk.

Een belangrijk moment in de geschiedenis van het kerkje kwam in 1591, tijdens de Reformatie. De katholieke kerk werd toen een hervormde kerk. Daarmee veranderde niet alleen de religieuze functie van het gebouw; ook de naam Antonius Abt raakte als kerkelijke benaming op de achtergrond. In historische bronnen wordt het gebouw later aangeduid als de Nederlandse Hervormde Sint-Antoniuskerk of, inmiddels veel bekender, het Witte Kerkje van Neerbosch.

Een bijzonder stukje geschiedenis ligt letterlijk onder de voeten van bezoekers. De grijze stenen vloer van het kerkje is afkomstig uit de Nijmeegse Sint-Stevenskerk. Toen daar rond 1800 de vloer werd vervangen, kwamen de oude stenen in het Witte Kerkje terecht. Daarmee is een deel van de geschiedenis van twee middeleeuwse Nijmeegse kerken met elkaar verbonden.

Ook het kerkhof rondom de kerk is historisch waardevol. Het vormde eeuwenlang onderdeel van het dorpsleven. In de periode 2012–2017 werden door vrijwilligers van Stichting In Paradisum tientallen verdwenen of overwoekerde graflocaties weer zichtbaar gemaakt. In 2017 werd het kerkhof gerestaureerd.

De kerk zelf werd in 1975 en 2014 gerestaureerd. Het Witte Kerkje is tegenwoordig geen reguliere kerk meer, maar het gebouw heeft zijn historische karakter behouden. Het kerkgebouw en de toren zijn bovendien afzonderlijk als rijksmonument beschermd; de toren heeft monumentnummer 31206 en werd, evenals het kerkgebouw, in 1973 ingeschreven in het Rijksmonumentenregister.

De naam Antonius Abt bleef ondertussen verbonden met Neerbosch. Aan de nabijgelegen Dennenstraat staat de veel grotere Sint-Antonius Abtkerk. Dat is niet dezelfde kerk en ook geen letterlijke verhuizing van het Witte Kerkje. Het is wel een latere katholieke voortzetting van de Antonius Abt-traditie in Neerbosch.

Wie vandaag langs het Witte Kerkje komt, ziet daardoor meer dan een opvallend wit gebouwtje. De kerk herinnert aan een tijd waarin Neerbosch nog een dorp was, aan de overgang van katholiek naar protestants Nederland en aan eeuwen van Nijmeegse geschiedenis. Juist tussen de moderne bebouwing maakt het kleine middeleeuwse kerkje zichtbaar hoe oud de geschiedenis van deze plek werkelijk is.

Bericht geplaatst door: Peter Weijers

Geef een reactie