Nieuwe tentoonstelling zet vertrouwde ideeën over de Romeinse tijd op losse schroeven
3 september tot en met 22 november 2026
Witte mannen uit Rome die vooral oorlog voeren, een ondoordringbare grens tussen Romeinen en Germanen en villa’s die beschaving en vooruitgang brachten. Veel van het beeld dat we van de Romeinse tijd hebben, is gevormd door schoolplaten, kunst, films en verhalen die generaties lang zijn doorgegeven. Maar klopt dat beeld nog wel?
Valkhof Museum in Nijmegen presenteert vanaf 3 september de tentoonstelling Anders dan gedacht. Daarin worden negen nieuwe inzichten uit het onderzoeksproject Constructing the Limes gepresenteerd. De tentoonstelling laat zien dat verschillende ideeën over de Romeinse tijd inmiddels aan herziening toe zijn.
Anders dan gedacht is tot en met 22 november 2026 te zien in het Valkhof Museum.
De tentoonstelling heeft een bijzondere opzet. In de publiek toegankelijke ruimtes van het museum leiden verschillende stations bezoekers langs de nieuwe inzichten. Deze route eindigt in een grote tentoonstellingszaal met archeologische vondsten.
Nieuwe blik op de Limes
Binnen Constructing the Limes werken onderzoekers uit verschillende vakgebieden samen, waaronder archeologie, cultuurgeschiedenis, genetica en politieke geografie. Ook amateurarcheologen leveren met hun vondsten, kennis en ervaring een belangrijke bijdrage.
Door nieuwe technieken te combineren met bestaande en nieuwe archeologische gegevens ontstaat een steeds gedetailleerder beeld van het leven rond de Neder-Germaanse Limes.
Zo blijkt de Limes veel minder ondoordringbaar te zijn geweest dan lange tijd werd gedacht. Met behulp van digitale technieken zoals LiDAR zijn ten noorden van de Rijn sporen van tijdelijke Romeinse legerkampen ontdekt. Romeinse soldaten trokken dus wel degelijk voorbij de grens, onder meer voor patrouilles, het zoeken naar grondstoffen en contacten met de lokale bevolking.
Ook het beeld van de mensen die in het gebied leefden wordt bijgesteld. Onderzoek naar een Romeins grafveld bij Valkenburg laat zien dat mensen uit verschillende regio’s hier samenkwamen. DNA-onderzoek wees bijvoorbeeld uit dat een dertienjarige jongen die daar werd begraven afkomstig was uit Estland.
Een tegel vertelt een ander verhaal
Ook alledaagse archeologische vondsten kunnen veel vertellen over het leven in de Romeinse tijd. Een Romeinse bakstenen tegel met ingekraste tekst bevat bijvoorbeeld een administratieve notitie met een datum en een productieaantal van 616 bakstenen.
Dergelijke aantekeningen werden gebruikt om bij te houden hoeveel stenen er op een dag werden gemaakt. Het object laat daarmee zien dat het leven langs de Limes niet alleen uit oorlog en strijd bestond. Er werd ook gebouwd en gewerkt.
Wie bepaalt ons beeld van het verleden?
Anders dan gedacht gaat niet alleen over nieuwe archeologische kennis, maar ook over de manier waarop beelden van het verleden ontstaan.
Een voorbeeld daarvan is het zeventiende-eeuwse schilderij Het verbond tussen Bataven en Romeinen van Nicolaes van Helt Stockade. Daarop worden Bataven en Romeinen als gelijkwaardige bondgenoten afgebeeld. Dat beeld paste bij het Nederland van de zeventiende eeuw, waarin de Bataven werden gezien als voorbeeld van een moedig en vrijheidslievend volk.
Dat beeld verschilde sterk van de manier waarop Romeinse auteurs eerder over de Bataven schreven en hen als ‘barbaren’ aanduidden.
Ook vandaag wordt het Romeinse verleden gebruikt om ideeën over grenzen en identiteit kracht bij te zetten. De tentoonstelling laat daarmee zien dat ons beeld van de geschiedenis voortdurend verandert. Nieuwe vondsten en technieken spelen daarbij een rol, maar ook de vragen die we vanuit onze eigen tijd aan het verleden stellen.
Te zien in Nijmegen
Anders dan gedacht is van 3 september tot en met 22 november 2026 te bezoeken in Valkhof Museum in Nijmegen.
Meer informatie is te vinden via Valkhof Museum